05 ارديبهشت 1398
RSSFacebookTwitterLinkedinDiggYahooDelicious

دکتر کرباسیان: حمایت از بورس کالا، باعث حذف فساد و شفافیت در اقتصاد می‌شود

karbaایجاد ساختار بورس کالا از همان ابتدای کار با هدف حذف دلالی و دست‌های واسطه در معاملات محصولات تولیدی داخل کشور بود، ورود مرحله به مرحله انواع محصولات تولیدی اعم از صنعتی، معدنی، کشاورزی، پتروشیمی و ... همه خبر از ایجاد فضایی سالم برای انجام معامله و ارائه کالا با قیمتی قابل قبول‌تر به مشتریان می‌داد، ورود محصولات معدنی و پس از آن زنجیره فولاد به این عرصه رقابت در بازار فولاد را به سمتی مثبت پیش برد و باعث شد بخش اعظم سود که پیش از این به جیب عده معدودی سرازیر می‌شد، در درون صنعت فولاد حفظ شود. در این مسیر نمی‌توان نقش بورس کالا را در حذف رانت‌های کلان و ایجاد شفافیت در بازار فولاد نادیده گرفت. در یک مقایسه کوتاه تنها نگاهی به پیشینه بازار فولاد پیش از ورود به بورس کالا می‌تواند خود پاسخگوی نقش این حضور در ایجاد شرایطی مناسب برای زنجیره فولاد باشد، وجود رانت‌های بیشمار در روند معاملات یکی از معایب این بازار بود که از بین رفت. کشف قیمت در بورس کالا از طریق حراج حضوری و به صورت شفاف باعث حذف رانت و فسادزدایی از بازار معاملات شد. در شرایط فعلی برخی بر این باورند که شفافیت موجود در بورس کالا در سطحی قابل قبول است و ساختار توسعه‌ای بورس کالا به سمت حفظ منافع تولیدکنندگان صنایع بالادستی و پایین دستی است. اگرچه در نقطه مقابل منتقدانی قرار گرفته‌اند که به ناکارآمدی بورس کالا در دستیابی به آنچه که در ابتدای امر ورود معدنی‌ها به بورس هدف گذاری کرده بود اشاره می‌کنند. بر اساس این دیدگاه (که پیشتر هم در محافل رسمی مورد اشاره قرار گرفته بود) در بازار معاملات برخی محصولات معدنی و فولاد به واسطه دولتی بودن شرکت‌های بزرگ در این بخش، قیمت‌ها همچنان دستوری و با نظر عده‌ای خاص تعیین می‌شود؛ منتقدان این امر کشف قیمت‌ها را در بورس کالا واقعی نمی‌دانند و معتقدند اگرچه هدف بورس کالا کشف واقعی قیمت‌ها بوده است اما نفوذ برخی شرکت‌ها حتی در هیات مدیره بورس کالا سبب شده تا این سازوکار در معاملات معدنی و زنجیره فولاد آن چنان که باید و شاید رویکرد موفقی نداشته باشد.
برای بررسی مزیت‌های معامله در بورس کالا و معایب خروج محصولات فولادی از بورس کالا ماهنامه جهان معدن با دکتر مهدی کرباسیان رییس پیشین سازمان توسعه و نوسازی معادن وصنایع معدنی ایران (ایمیدرو) به گفت‌وگو نشسته است که شرح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانیم:

خروج از بورس کالا صادرات را بهبود نمی‌بخشد

photo 2019-02-12 13-28-04با ورود محصولات فلزی و معدنی به بورس کالا شرایطی پیش آمد که در کنار اشخاص حقوقی، اشخاص حقیقی هم این امکان را یافتند که فلزات و دیگر محصولات را خریداری کنند. در طول 13 سالی که بورس کالا فعالیت خود را شروع کرده معاملات نظم و اصول خود را حفظ کرده‌اند؛ به این مفهوم که در انجام تمام معاملات مدارک و گردش‌های مالی مورد بررسی قرار گرفته است؛ و تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی از طریق تارنمای شرکت بورس کالای ایران به این اطلاعات دسترسی دارند.

بورس کالا در مسیر بورس‌های دنیا موفقیت‌های خوبی داشته است

خروج محصولات فلزی و فولاد از بورس کالا هیچ کمکی به این معاملات نمی‌کند بلکه حتی با کمتر شدن شفافیت معاملات در روند انجام آنها مشکل هم ایجاد می‌کند؛ در واقع منطق ورود این محصولات فلزی و معدنی به بورس کالا در همان ابتدا هم ایجاد شفافیت در انجام معاملات بوده است که اکنون با خروج از بورس و حضور دوباره دلالان در انجام معاملات مشکلات بار دیگر در این حوزه بروز خواهد کرد؛ در واقع با در پیش گرفتن چنین روندی تمام تلاش بورس کالا و بهایی که برای حضور در بورس پرداخت شده و سازوکاری که ایجاد و تجربه‌ای که کسب شد تا نقطه مناسبی برای انجام معاملات ایجاد شود به هدر می‌رود؛ اکنون که شرایط نوسانات ارزی برای تمام اقتصاد کشور مشکل ایجاد کرده نمی‌توان مسائل موجود را از چشم بورس کالا دید، باید این واقعیت را پذیرفت که اقتصاد ما به طوری کلی تحت آماج تلاطمات ارزی قرار گرفته و اگر چنین تلاطماتی در بورس کالا مشکلی ایجاد کرده نمی‌توان انجام معاملات در بورس کالا را دلیل این مشکلات پنداشت، بهترین اتفاقی که در حال حاضر می‌تواند به محصولات فلزی و معدنی کمک کند این است که با ادامه روند فعلی و تاب آوردن مشکلات –همچون دیگر گروه‌های کالایی- این دوران را پشت سر بگذاریم.

اعمال نفوذها و دستورالعمل‌های دولت نباید مانع شفافیت بورس شود

عکساز نظر من بورس کالا یک بازار واقعی نیست؛ به معنای واقعی عرضه و تقاضا در این بازار انجام نمی‌گیرد، در واقع عمده معاملات در بورس کالا به اجبار دولت انجام می‌گیرد؛ به این مفهوم که شرکت‌ها و کارخانه‌های دولتی در اغلب موارد مجبور به عرضه در بورس کالا هستند و این اجبار باعث می‌شود تا خریدارها ناچار به این بازار وارد شوند بنابراین بورس کالا بستر بازاری عرضه و تقاضا به حساب نمی‌آید و در واقع یک بستر اجباری است که شفافیت خود را هم به آرامی از دست می‌دهد.

کاوه دبیر سندیکای لوله و پروفیل ایران: سازوکار بورس کالا مبتنی بر معاملات اوراق باشد نه کالای فیزیکی

Kaveاگرچه حضور محصولات معدنی و فولادی از دید بسیاری از کارشناسان امری مثبت و در جهت شفاف سازی معاملات بوده است اما در عین حال عده‌ای معامله این محصولات را به دلیل باقی بودن نرخ‌های دستوری و گاهی رانت بازی میان عده‌ای از فروشندگان کالا ناکارآمد تلقی می‌کنند؛ انتقادهایی که پیش از این به صورت غیررسمی در خصوص عملکرد بورس کالا مطرح بود، مبنی بر این انتقاد بود که سازوکار بورس کالا برای معامله برخی محصولات فولادی به گونه‌ای است که عرضه‌کنندگان می‌توانند در قیمت‌های حاضر در بورس اعمال نفوذ کنند. پیشتر از جمله مزایای بورس کالا بر این نکته تاکید می‌شد که خریدار داخلی و خارجی امکان دستیابی یکسان به محصولات را دارد، اما در شرایط فعلی و وجود تحریم‌ها کمتر خریدار خارجی حاضر به ورود به بورس کالا می‌شود، این بدان مفهوم است که عملا امکان صادرات از مسیر بورس کالا با چالش‌های فراوانی نسبت به قبل روبرو شده است. اگرچه موافقان بر این باورند که با ورود کالاهای تولید داخل به بورس امکان قیمت گذاری دستوری از بین رفته و حذف دلالان نوسان قیمت‌ها را از بین برده است اما در گفت‌وگوی ماهنامه جهان معدن با دبیر سندیکای لوله و پروفیل ایران او بر این نکته تاکید دارد که اساسا سازوکار راه‌اندازی بورس کالا در ایران مشابه خارجی نداشته و معاملات فیزیکی کالا در دیگر بورس‌های کالایی دنیا انجام نمی‌گیرد و بیشتر معاملات به صورت اوراق و آتی انجام می‌شود. اگرچه کارشناسان بر این باورند که امروزه قیمت بسیاری از محصولات استراتژیک از طریق معاملات بورسی به سراسر دنیا مخابره می‌شود و همین شکل معاملات مزایای فراوانی برای کشورهای دارای بورس مرجع دارد، با این وجود مهندس امیرحسین کاوه دبیر سندیکای لوله و پروفیل در این گفت‌وگو با اشاره به نوسانات قیمت ارز و تاثیر آن بر معاملات بورس کالا بر این باور است که سازوکار فعلی کارکرد اصلی بورس کالای ایران را زیر سوال برده است. شرح این گفت‌وگو در پی می‌آید:

بازار غیررسمی نباید تعیین کننده قیمت محصولات فلزی باشد

photo 2019-02-12 20-00-40بحث خروج محصولات فلزات و معدنی از بورس کالا بارها و در برهه‌های مختلف مطرح شده و مهم‌ترین امتیازی که حضور این محصولات در بورس کالا دارد این است که موجب روند مناسب و مثبت معاملات و همچنین ایجاد شفافیت بیشتر در انجام این معاملات می‌شود. حضور در بورس کالا برای شرکت‌ها و افرادی که درنهایت باید به نهادهای نظارتی پاسخگو باشند بسیار حائز اهمیت است. اینکه شما به چه کسی کالا را فروخته‌اید و با چه قیمتی، در بورس کالا کاملا حل‌شده است.

کارشناس ارشد بازار سرمایه: حل مشکل قیمت‌گذاری در بورس کالا باعث توسعه سرمایه‌گذاری و تولید شد

photo ۲۰۱۹-۰۲-۱۷ ۱۱-۰۵-۲۲با توجه به احساس نیاز برای ایجاد بازاری متشکل و سازمان یافته به منظور تقابل آزاد عرضه و تقاضا و دستیابی به اثرات مثبت آن در اقتصاد تولید و مصرف، دولت و مجلس شورای اسلامی بر آن شدند تا بستر قانونی لازم جهت تاسیس و راه اندازی بورس‌های کالایی را در ایران فراهم سازند. در این راستا با تصویب بند (ج) ماده (95) قانون برنامه سوم و بند (الف) قانون برنامه چهارم، شورای عالی بورس موظف به تشکیل و گسترش بورس‌های کالایی در ایران شد.
در پی این امر، سازمان کارگزاران بورس فلزات تهران در شهریور ماه سال82 به عنوان اولین بورس کالای کشور فعالیت خود را آغاز کرد. همزمان با ایجاد ساختار بورس کالا، شاهد تولد رقابت در بازار فولاد بودیم و بخش اعظم سود که پیش از این به جیب عده معدودی سرازیر می‌شد، در درون این صنعت حفظ شد؛ پس از آن بود که صنایع امکان رشد بیشتر یافتند و حتی شروع به سودآوری مطلوب کردند. ماهنامه جهان معدن در گفت‌وگویی با مهندس زمانی‌فر کارشناس ارشد بازار سرمایه به بررسی پیامدهای مثبت معامله در بورس کالا و پیامدهای منفی خروج از بورس پرداخته است:

مهندس آزاد رییس سابق اتحادیه آهن فروشان: خروج از بورس موجب نابسامانی دوباره در بازار فولاد می‌شود

IMG 0470حضور محصولات معدنی و فولادی در بورس کالا باعث واقعی شدن قیمت کالاها، تزریق سود به تولید و شفافیت اقتصادی و در نتیجه افزایش سرعت پیشرفت و توسعه این صنایع شده است. این دیدگاهی است که در گفت‌وگو با بیشتر کارشناسان معدنی و فولادی در رابطه با حضور محصولات این بخش در بورس کالا به آن اشاره می‌شود. در واقع صاحبنظران معدنی بر این باورند که بورس کالا با وجود فراز و نشیب‌های اقتصادی سال‌های اخیر، بستری شفاف و رقابتی برای حضور تولیدکنندگان و مصرف کنندگان فراهم آورده و به واسطه این بستر معاملاتی کشف واقعی قیمت‌ها بر اساس مکانیسم عرضه و تقاضا ایجاد شده است. با توجه به در نظر گرفتن شرایط بحران اقتصادی در داخل کشور انتظارها از چنین ابزاری در نظام اقتصادی ایران این بود که بورس کالا تسهیل کننده فروش داخلی و در عین حال جذب خریدار خارجی باشد، صادرات در شرایط تحریم آن چیزی بود که انتظار می‌رفت با حضور در بورس کالا برای شرکت‌ها محقق شود. در عین حال در شرایطی که برخی از پیش‌بینی‌ها با توجه به زیرساخت‌ها، پتانسیل‌ها و تجارب بورس کالا، خبر از تمایل تعداد بیشتری از تولیدکنندگان و فعالین بازار فولاد به حضور در این حیطه می‌داد زمزمه‌هایی مبنی بر خروج محصولات معدنی و فولادی از بورس کالا آغاز شد؛ زمزمه‌هایی که مخالفان و موافقان خود را به همراه داشت، کارشناسان اگرچه در بیشتر موارد بر مزایای حضور در بورس تاکید دارند اما در عین حال برخی بر این باورند که حضور محصولات معدنی و فولادی در شرایط فعلی در بورس چندان به نفع فعالان این بازار و نیز سازوکار بورس کالا نیست؛ در این رابطه ماهنامه جهان معدن در گفت‌وگویی با مهندس محمد آزاد رییس پیشین اتحادیه آهن فروشان نظر وی را در رابطه با ادامه معاملات در بورس کالا و نیز خروج این محصولات از بورس جویا شده است: