19 آذر 1397
RSSFacebookTwitterLinkedinDiggYahooDelicious
شنبه, 26 آبان 1397 ساعت 11:47

ریيس خانه معدن ایران تاكيد كرد: توجه به صادرات زغال سنگ برای خروج از بحران

اكرم شعباني 


bahraman-mrمحمدرضا بهرامن رییس فعلی خانه معدن ایران که پیش از این عضو هیات مدیره شرکت‌های تولید و فرآوری مواد معدنی ایران، گدارسنگ، سنگاب همدان، معدنی پیرتاک، فراسنگ محلات، منطقه‌ای، معادن آذربایجان، فصلنامه سنگ، اروم کانسار، مدیر عامل و عضو هیات مدیره فرامز تهران، مجتمع معادن نی ریز، سنگاب آذرشهر، معدنی ایران سنگ، مدیر مسوول مجله سنگ و معدن، عضو کمیته ملی برگزاری بیستمین کنگره جهانی معدن، مشاور وزیر معادن و فلزات در ستاد سیاست گذاری توسعه صادرات سنگ کشور بوده است در گفت‌وگویی با جهان معدن به مسایل و چالش‌های پیش روی معادن زغال سنگ پرداخته است.
به گزارش جهان معدن، معادن زغال سنگ همزمان با افزایش و نوسان قیمت ارز با مشکلات بیشماری دست و پنجه نرم می‌کنند، در تازه‌ترین واکنشی که انجمن زغال سنگ ایران نسبت به شرایط موجود و عدم قیمت گذاری واقعی زغال سنگ داشته است، تصمیم به توقف فروش زغال سنگ به تنها خریدار خود در ایران یعنی شرکت ذوب آهن اصفهان گرفته است؛ اگرچه با توقف فروش مشکلی از مشکلات این معادن حل نمی‌شود اما همچنان امید به دخالت دستی یاری رسان در مسایل زغال سنگی‌ها وجود دارد؛ در این گفت‌وگو بهرامن در پاسخ به سوالات جهان معدن به تعدادی از این مشکلات و در کنار آن راه‌های خروج از بحران این معادن اشاره کرده است:‌


وضعیت کنونی معادن زغال سنگ را از لحاظ میزان ذخایر و تعداد معادن موجود چگونه ارزیابی می‌‌کنید؟
در سال 96 تعداد معادن زغال سنگ 191 معدن بوده که از این تعداد 123 معدن فعال و 65 معدن غیر فعال هستند. افزون بر این سه معدن هم در حال تجهیز است. در همين راستا 18 هزار نفر به طور مستقیم در استخراج زغال سنگ فعاليت می‌کنند. مقدار استخراج واقعی سالانه دو میلیون و 740 هزار و 670 تن و مقدار استخراج سالانه اسمی آن 8 میلیون و 857 هزار و 777 تن است. گفتني است در حال حاضر 5/1 میلیون تن کنسانتره و 2 میلیون تن زغال خام در کشور تولید می‌شود و برنامه ریزی شده است كه تولید 5/2 تا ۳ میلیون تن کنسانتره طي ۴ سال آینده در کشور صورت بگیرد.
ایران در زمینه معادن زغال سنگ در دنیا در چه جایگاهی قرار دارد؟
ایران در بین تولیدکنندگان زغال کک شو رتبه 18 را دارد و رتبه‌‌های اول متعلق به چین، روسیه و استرالیاست. در بین تولیدكنندگان زغال سنگ حرارتي نيز ایران دارای رتبه 44 است و رتبه‌های اول مربوط به چین، هند و آمریکاست. حجم گردش جهانی زغال سنگ 8 میلیارد تن در سال است که حجم بسیار سنگینی است. در مقابل آن تولید 1.5 میلیون تن ایران حجم سنگینی نیست؛ لذا این تولید پایین از مشکلات شروع صادرات ما سرچشمه می‌گیرد. حجمی از زغال که عرضه می‌کنیم در حدي پایین‌تر از یک میلیون تن است و قدرت چانه زنی بالایی به ما نمی‌دهد، اما باز هم تقاضای خود را دارد.
در حال حاضر مشکلات معادن زغال سنگ را چه مواردي می‌دانید و تاکنون چه اقداماتی برای حل این مشکلات صورت گرفته است؟
معادن زغال سنگ از تکنولوژی‌های قدیمی و حتی دستی برای استخراج بهره می‌برند؛ تولید پایین، لایه‌های کم ضخامت زغال و مقدار بالای ناخالصی در برخی معادن مشکل آفرین بوده است. بحث ایمنی معادن زغال سنگ هم از جمله مسایلي است که همواره مورد توجه بوده كه البته این موضوع از سال 96 و بعد از حادثه زمستان یورت بیشتر هم شده است.
همنشین همیشگی لایه‌های زغال؛ گازهای هیدروکربوری است که با افزایش غلظت آنها در هوای تونل‌ها خطر انفجار ایجاد می‌شود. بنابراین تهویه قوی مورد نیاز است؛ این در حالی است که معادن کشور ما از تکنولوژی‌های روز دنیا بی بهره‌اند. همینطور مباحث نگهداری تونل‌ها در زغال‌های ایران مورد اهمیت است و هزینه بالایی را مي‌طلبد.
نكته ديگر قیمت زغال سنگ است که این روزها بحث مهمی در محافل تخصصی در مورد آن مطرح است؛ به طوری که با توجه به مشکلات مطرح شده، قیمت تمام شده آن در ایران بالاتر از کشورهایی مثل چین و هند است. این در حالی است که قیمت‌های جهانی (دلاری) فروش در دنیا از قیمت فروش از ایران بیشتر است. در همين راستا انجمن زغال سنگ ایران برای ساماندهی، برنامه ریزی و پیگیری مشکلات این صنعت سال گذشته تشكيل شد.
به نظر من اصلاح قیمت فروش و همسان سازی آن با قيمت‌های جهانی بايد در اولويت کارها قرار گيرد. همچنين در زغال سنگ یکسری مواد از جمله گوگرد، مواد فرار، خاکستر، رطوبت، پلاستوری و سایر مواد وجود دارد كه تعیین کننده قیمت هستند و در کارخانه‌های فولادسازي برای مصرف آنها مجبورند ترکیبی از انواع مختلف زغال را استفاده کنند؛ حتی زغال با کیفیت به تنهایی قابل استفاده نیست. در حال حاضر شركت ذوب آهن اصفهان تنها تولیدکننده فولاد در کشور به روش کوره بلند است كه مصرف کننده اصلی زغال سنگ محسوب مي‌شود. قیمت جهانی زغال با فاصله ۳۸ درصدی از شمش فولاد است و ما در ایران تلاش می‌کنیم این فاصله به ۳۳ درصد برسد.
چه پیشنهادهایی برای توسعه معادن زغال سنگ داريد؟
طرح جامع زغال سنگ کشور هرچه سريع‌تربايد تدوین شود و نوسازی و تجهیز معادن زغال و ایمنی معادن بايد به صورت جدي در دستور کار متولي قرار گيرد. همچنین دولت باید با نگاه حمایتی به معادن زغال سنگ كوچك و متوسط به توسعه آنها کمک کند. از سوي ديگر دوره‌های آموزش ایمنی (آخرین اطلاعات روز) در معادن زغال سنگ به صورت پریودیک، تلاش برای تجهیز معادن زغال سنگ به تکنولوژی‌های روز استخراج و ترابری به منظور کاهش هزینه‌های تولید و حتی تلاش برای تولید مواد فرآوری شده با ارزش افزوده بالاتر از زغال سنگ می‌تواند در اين زمينه راهگشا باشد. باید توجه داشته باشیم که صنعت زغال سنگ نیازمند سرمایه گذاری جدی در حوزه‌های دانشگاهی، علمی و مالی است.
هشدار معدن‌کاران زغال سنگ در خصوص تعطيلي و ورشکستگی را تا چه اندازه جدی می‌دانید؟
تفاوت قیمت زغال داخلی با قیمت‌های جهانی از دلايل توسعه نیافتگی این صنعت است. اگر تفاوت قیمت تولید داخلی با تولیدات خارجی زغال سنگ برطرف شود، شرکت‌های داخلی تولیدکننده می‌توانند هزینه‌های خود را پوشش داده و توان توسعه صنعت را داشته باشند. در صنعت سنگ آهن شرکت‌های تولیدکننده توانستند با متصل شدن به بازارهای جهانی و فروش به قیمت‌هاي جهانی با سودآوری معقول به توسعه این صنعت بپردازند؛ از سوي دیگر با اتصال به بازارهای جهانی زیر بار فروش به نازل‌ترين قیمت‌ها نرفتند. اما در همين زغال سنگ شاهدیم که بعضی از زغال شویی‌ها پس از سال‌ها همچنان به خاطر کمبود نقدینگی راه اندازی نشده‌اند!!
با توجه به عرضه محصولات ذوب آهن در بورس کالا که به منظور کشف قیمت و در راستای ضرورت عرضه کل زنجیره تولید فولاد انجام می‌شود، تا چه اندازه با عرضه زغال سنگ در بورس و کشف قیمت از اين طريق موافق هستید؟ آیا این روند می‌تواند در حل مشکلاتی که در حال حاضر معدن‌کاران با آن روبرو هستند تاثیرگذار باشد؟
صنعت زغال سنگ با وجود آن که سهم اندکی از ارزش بازار سرمايه را به خود اختصاص داده، اما از ظرفیت‌های بسیاری در حوزه تولید انرژی و سوخت برخوردار است که در صورت بهره گیری از آنها می‌تواند سهامداران و صاحبان صنایع مختلف را منتفع و در عین حال به ایجاد اشتغال و افزاش منابع درآمدی دولت نیز بینجامد.
اوج مصرف و تولید زغال سنگ همزمان با شروع انقلاب صنعتی در اروپا به راه افتاد. در چین بسیاری از محصولات پتروشیمی به خصوص پی وی سی، متانول و اوره از زغال سنگ تهیه می‌شود. همچنین تغییرات قیمت این محصول بر قیمت فولاد و سنگ آهن نيز تاثیرگذار است؛ به همین دلیل اطلاعات در این حوزه برای سرمایه گذاران از اهمیت بالایی برخوردار است. زغال سنگ به عنوان يك محصول استراتژیک و نه اقتصادی اغلب از سوی صنایع داخلی کشورها مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ این در حالی است که تولید انرژی برق در نیروگاه‌ها اغلب با اتکا به مصرف زغال سنگ صورت می‌گیرد.
قیمت زغال سنگ تابع قیمت‌های جهانی نفت خام بوده و همسو با آن و بر اساس کیفیت محصول در مناطق مختلف در نوسان است، اما بورس كالا وقتی کارآیی پیدا می‌کند که مشتری انحصاری نداشته باشد. یعنی یک بورس بین‌المللی و حداقل منطقه‌ای برای آن وجود داشته باشد و یا اینکه کالا فقط یک کاربرد خاص نداشته باشد. بنابراین بورس كالا در این مورد که خریدار عمده زغال شرکت‌های ذوب و فولاد است، می‌تواند جیب تریدرها را سنگین‌تر از معدن‌کاران کند. از طرفی قیمت گذاری دستوری پدید آورنده مشکلات فعلی شده است. بنابراین قیمت تضمینی خرید یا اجازه صادرات محدود به همراه آپشن عرضه در بورس كالا می‌تواند در تعادل قیمت تاثیر داشته باشد. اما در بورس تهران 3 شرکت تولیدکننده نگین طبس، فرآوری پروده طبس، زغال سنگ شمال شرق شاهرود و شرکت مصرف کننده ذوب آهن در این حوزه فعالیت می‌کنند. این صنعت نسبت به سایر صنایع از لحاظ کمیت در سطح نازلی قرار دارد و اطلاعات آن بايد در سطح پایین‌تری از ارزش برخوردار باشد، اما به طور غیرمستقیم تغییرات قیمت زغال سنگ بر کالاهای پتروشیمی و فولادی دارای اهمیت بالایی است.
به عنوان سوال آخر، وضعیت صادرات زغال سنگ را در شرایط فعلی چگونه می‌بینید؟
در ارديبهشت ماه سال جاری 20 هزار تن کنسانتره به چین صادر شد. واضح است اگر قرار باشد زغال از این وضعیت بحراني خارج شود، باید صادر شود. البته نكته مهمی که در خصوص صادرات زغال حتما باید مدنظر قرار گيرد؛ این است که صادرات زغال سنگ دارای محدودیت زمانی است و نمی‌توان آن را بیش از 6 ماه نگه داشت؛ چراكه پس از گذشت 6 ماه به دلیل ترکیب با اکسیژن افت کیفی پیدا می‌کند.